भान्सामा साङ्लाको र जाइँ – Janata Live
  • Wednesday, October 28, 2020

भान्सामा साङ्लाको र जाइँ

  • डा. शेरबहादुर पुन
  • माघ २४, २०७६

भान्सामा साङ्लाको र जाइँ

भान्सामा देखिने एक प्रकारको कीरा हो–साङ्लो । साङ्लाबाट रोग सर्न सक्छ भने कुरा धेरैलाई थाहा नहुन सक्छ । साङ्लाका कारण निम्तने रोगका बारेमा खासै अ’नुसन्धान भएको पाइँदैन । साङ्लामार्फत स’ङ्क्रमित भएर रोग सा’रेको बारेमा ठोस अध्ययन भएको पाइँदैन । तर, साङ्लाले स ङ्क्रमित फोहोरमा टेकेपछि खानेकुरामा टेकिदिएर सहजै रोग सार्न सक्दछ ।

फोहोरमार्फत विभिन्न तरिकाले शरीरभित्र सङ्त्रलमण प्रवेश गर्दा झाडापखालाजस्ता स’रुवा रोगहरुको म’हामारी नेपालमा वर्षेनि देखापर्दै आएको छ । साङ्लो कीरा विभिन्न फोहोरमा पुग्छ । त्यसपछि हाम्रो भान्सा बनिरहेका र बनिसकेका खानासम्म पुगेर खानालाई दूषित तथा स’ङ्क्रमित पार्ने जो खिम हुन्छ । दू’षित खानाका कारण हामी बिरामी पर्छौं ।

साङ्लो कीराबाट विभिन्न किसिमका रोग सर्ने नै भए , साङ्लाबाट सर्ने रोगका बारेमा चर्चा गरौं

हैजा : हैजाको स’ङ्क्रमणले नेपालमा हरेक वर्षजसो थुप्रै व्यक्तिहरुलाई स ताउने गरेको छ । विभिन्न किसिमका फोहोरमा बसेर आएको साङलाले भान्साको खाद्य पदर्थलाई छुँदा स’ङ्क्रमणको जो खिम हुन्छ । हैजाको स मस्या विशेष गरी गर्मीको मौसममा देखिन्छ । वर्षको समयमा हैजाको स’ङक्रमणको जोखिम अझ बढी हुन्छ । साङ्लाले रोगका किटाणु खानामा सार्दा हैजाको जोखिम हुन्छ ।

अ’चानक तारन्तार बान्ता हुनु, चौलानीजस्तो पातलो दिसा लागिरहनु, पेट दुख्नु, शरीरका कुनै भाग तथा माङ्शपेशी बाउँडिनुजस्ता र्हैजका लक्षण हुन् । समस्या बढ्दै र्ग व्यक्ति बेहोस हुन सक्छ । सामान्यतः हैजाको सङ्क्रमण भएको बाह्र घन्टादेखि पाँच दिनसम्ममा यसको लक्षण देखिन सुरु हुन्छ । समयमै उचित उपचार नपाए केही घन्टामै व्यक्तिको ज्या’न जाने जोखिम हुन्छ । यो रोग लाग्दा सामान्य जीवनजलको प्रयोगले पनि स्वस्थ हुन सकिन्छ । हैजाका् लक्षण देखिए तुरुन्त स्वास्थ्य केन्द्र पुग्नुपर्छ र स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाहमा उपचार गर्नुपर्छ ।

आउँ :आउँको समस्या भएका बिरामी नेपालमा प्रशस्तै भेटिन्छन् । आउँको स’मस्या भएका बिरामी अस्पतालसम्म कमै मात्र पुग्ने भएकाले वर्षेनि कति व्यक्तिमा आउँ हुन्छ भन्ने यकिन तथ्याङ्क पाउन कठिन छ । आउँको समस्यालाई ‘रगतमासी’ भनेर पनि चिनिन्छ । आउँ भएको व्यक्तिलाई झाडापदाला लागेको अवस्थामा दिसामा रातो रगत देखिन्छ । विशेषगरी ‘शिगेला ब्याक्टेरिया’ वा ‘ई. हिस्टोलाइटिका’ नामक किटाणुका कारण आउँको समस्या हुन्छ । सामान्यतः आउँका लक्षण एकदेखि तीन दिनभित्र देखिन्छन् ।

आउँ भएको अवस्थामा झाडापखाला लाग्ने, बान्ता हुने, दिसामा सिँगानजस्तो दिल्लो पदार्थ जाने, दिसामा र’गत देखिनेजस्ता ल’क्षण देखिन्छन् । बेलैमा समस्याको पहिचान गरी उपचार नगरे आउँका कारण व्यक्तिको ज्यानै जानेसम्मको जोखिम हुन्छ । भान्सामा साङ्लाले फोहोरमार्फत आउँका ब्याक्टेरिया तथा किटाणु सार्ने भएकाले यसबाट सजग हुनुपर्छ ।

टाइफाइड : टाइफाइडको नाम नसुन्ने व्यक्ति नेपालमा बिरलै होलान् । ज्वरो आयो कि टाइफाइड होला भन्ने श’ङ्काले सताउँछ । स’ङ्क्रमित खाना तथा स’ङ्क्रमित पानीको उपभोग गर्दा टाइफाइडको जोखिम हुन्छ । उच्च ज्वरो आउनु, टाउको दुख्नु, वाक्वाकी लाग्नु, पेट दुख्नु आदि टाइफाइडका मुख्य लक्षण हुन् । कतिपयलाई भने शरीरमा बिमिरा देखिने, झाडापखाला लाग्ने वा कब्जियत हुनेजस्ता लक्षण पनि देखिन्छन् ।

टाइफाइडको स’ङ्क्रमण भएको ६ देखि ३० दिनभित्र यस्ता ल’क्षण देखिन सक्छन् । टाइफाइड भएको अवस्थामा कलेजो र फियो सुन्निन सक्छ । यस रोगका स’ङक्रमितमध्ये १० देखि ३० प्रतिशत व्यत्तिःको समयमै उपचार नपाएर मृ’त्यु हुन पुगेको तथ्याङ्क छ ।

टाइफाइड सङ्क्रमितले दुईदेखि तीन हप्ताभन्दा बढी समयसम्म उपचार नपाएमा निकै ठूलो स्वास्थ्य जटिलता देखिन्छ । टाइफाइडको दक्षण देखिए चिकित्सकको परामर्शमा तुरुन्त रगतको परीक्षण गरी एन्टिबायोटिक्स औषधिको प्रयोग गरेर उपचार गर्नुपर्छ । फोहोरमा बसेको सङ्लाले टेकेर ल्याएको ब्याक्टेयरिया तथा सङ्क्रमण खानामा परेको अवस्थामा यस्तो रोगको जोखिम हुन्छ । भान्सामा हुने स’ङ्क्रमण तथा दू’षित पानीजस्ता कारणले यो समस्या निम्तने भएकाले भान्साको सरसफाइमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ ।

प्लेगः यो रोग विशेषगरी मुसाबाट सर्ने भनिए तापनि साङ्लो कीराबाट पनि सर्न सक्दछ । ‘प्लेग’ नामक रोग नेपालमा पहिलो पटम सन् १९६७ मा पत्ता लागेको थियो । यो रोग लागका व्यक्तिको मृ’त्युदर उच्च हुन्छ । प्लेग रोग लागेको व्यक्तिको ‘लिम्फ’ नामक ग्रन्थी र ‘फोक्सोमा हुने स’ङ्क्रमण (निमोनिक प्लेग) अझ जटिल प्रकारको हुन्छ । यस्तो रोग भएका बिरामीले चौबीस घन्टाभित्रै सही उपचार नपाएको अवस्थामा मृ’त्युको जोखिम हुन्छ तर, समयमै प्लेग वि’रुद्धको उपचार गरेको अवस्थामा भने निको हुन्छ । यो रोगबाट बच्नका लागि पनि साङ्लाबाट टाढा हुनु आवश्यक छ । विभिन्न खाद्य पदार्थको माध्यमबाट यो रोग सर्ने जोखिम हुने भएकाले भान्साको सरसफाइमा विशेष ध्यान दिनुपर्छ । खाद्य पदार्थहरुलाई राम्ररी छोपेर राख्ने गर्नुपर्छ ।

एलर्जी र आस्थमा: साङ्लाको सङ्सर्ग हुँदा कतिपय व्यक्तिमा ए’लर्जीको समस्या पनि देखिन्छ । शरीरमा साङ्ला हिँड्दा यो समस्या हुन सक्छ । दमका बिरामीमा यस्तो समस्या झन् बढी हुन सक्छ । ‘एलर्जी’ र ‘आस्थमा’ को समस्या भएको अवस्थामा छाला चिलाउने तथा सुन्निनेजस्ता लक्षण देखिन्छन् । यो स मस्याबाट बच्न पनि साङ्लाबाट टाढा रहनु आवश्यक छ । भान्सामा साङ्ला नआउने उपाय अपनाउनु जरुरी हुन्छ ।

जुका : साङ्लाले जुकाका अण्डा सार्न सक्छ । खुट्टाले टेकेर ल्याएका अण्डा खानामा सार्दा पेटमा जुका पर्ने सम्झावना हुन्छ । त्यसैले साङ्लाबाट हुने स ङ्क्रमणको जो खिमबाट सजग हुनु आवश्यक छ ।

भान्सामा सजगता : विभिन्न किसिमका ब्याक्टेरियाका स ङ्क्रमण भई रोगको जोखिम हुने भएकाले साङ्ला परेका तथा साङला हिँडेका खाद्यपदार्थ खानु हुँदैन । खाद्य पदार्थलाई राम्रोसँग पकाएर मात्रै खानुपर्छ ।

साङ्लाले दिसा, बान्ता आदि फेहरमा भएका स ङ्क्रमणमा टेक्दछ । त्यसपछि फेरि भान्सामा पुगेर भाँडाकुँडा र खाने कुराहरुमाथि टेकिदिन्छ । यसरी, साङ्लाले फोहोरदेखि खाने कुराहरुसम्म स ङ्क्रमणजन्य किटाणु ओसार्ने काम गर्दछ , जसको स ङ्क्रमणबाट विभिन्न किसिमका रोगको जो खिम हुन्छ । उसले टेकेर ल्याएका बक्टेरियाका कारण साङ्लाले हाम्रो शरीरमा छुँदा समेत स ङ्क्रमण तथा एलर्जीको जोखिम हुन्छ । भान्सामा देखिने साङ्लाको नियन्त्रण नगरेको खण्डमा अनेकौं रोग सर्ने जोखिम भएकाले यसको नियन्त्रण अत्यावश्यक छ । (डा.पुन शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवारोग अस्पतालको क्लिनिकल रिसर्च युनितका संयोजक हुन्)

Loading...
Loading...
Loading...

कटहर : यौन दुर्बलतादेखि क्यान्सरसमेतमा फाइदा गर्ने बहुउपयोगी फल

रुख कटहर, अंग्रेजीमा ज्याकफ्रुटको नामले चिनिने यो फलसँग नेपालमा बसोबास गर्ने सम्भवतः सबैजना परिचित नै हुन्छन् । दक्षिण एशियाभरि नै...

R,P र S बाट नाम सुरु भएका युवतीले आफ्ना श्रीमानलाई राख्छन् अत्यधिक खुसी

एजेन्सी - जीवनसाथीको राम्रो–नराम्रो बानीले श्रीमान–श्रीमती दुबैलाई प्रभावित तुल्याएको हुन्छ । दुबैले एक अर्कालाई बुझ्नका लागि केही समय लाग्छ र...

डाक्टरका कुराः तपाईंको पेट कहिल्यै हुने छैन खराब, ध्यान राख्नुहोस् यी ८ कुरा

एजेन्सी । व्यस्त जीवनशैलीका कारण हामी दिनभरी यस्ता क्रियाकलाप गर्दछौं जसका कारण पेट खराब हुन्छ । यसका कारण अल्सर, कब्जियत...

पुरुषलाई दिक्क पार्ने महिलाका ७ बानी

जीवन सहजरुपमा यापन गर्नका लागि एक अर्काको बानी बार‍े जानकारी हुन आवश्यक हुन्छ । महिला र पुरुषले एक अर्काको बानी...

काठमाडौंमा दिनहुँ ४० जना स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित बन्दै

काठमाडौं, ७ कार्तिक । कोरोना भाइरसको उपचारका लागि अग्रपंक्तिमा खटिएका करिब पाँच हजार स्वास्थ्यकर्मी संक्रमित भएका छन् । संक्रमितको उपचारमा...

भाण्टा खाँदा हुन्छन् यी १३ फाइदा

भान्टा सबैको भान्सामा पाक्ने तरकारी हो । यो खानामा निकै स्वादीलो हुृन्छ । तर कतिपयलाई भने यो मन पर्दैन ।...

भान्सामा सजिलै पाइने यी ५ चीज, जसले सहजै हटाउँछ मोटोपन

अव्यवस्थित जीवनशैली, खानपानमा हेलचक्रयाइ, व्यायाम र योग लगायत शारीरिक श्रमका कमीका कारण पछिल्लो समय मानिसहरु मोटाउँदै गएका छन् । यसको...

गुर्जो मात्र होइन, यी ५ खानेकुराले बढाउँछ कोरोनासँग लड्न इम्युनिटी पावर

खानपानमा ध्यान नदिँदा इम्यूनिटी पावरमा कमी आउँछ ।अहिले केही रिपोर्ट्सहरूले इम्यूनिटी पावर कमजोर भएकाहरूलाई कोरोना भाइरस संक्रमणको खतरा बढी हुने...